ग्रीष्म
grīṣmaपुं · masc.In 16 kośas: 16 synonym verses, 19 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
वसन्ते पुष्पसमयः सुरभिर्ग्रीष्म ऊष्मकः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
त्रिंशदहोरात्रः स्यान्मासस्ताभ्यामृतुर्वसन्ताद्याः ।ग्रीष्मः प्रावृट् शरदा हेमन्तः शिशिर इति ते षट् ॥ ११३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
हायनाब्दशरद्वर्षसंवत्सरसमाः समाः ।निदाघः कथ्यते ग्रीष्मो वर्षाः प्रावृट् तपात्ययः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मीनाजसंस्थिते भानौ वसंतर्तौ उदाहृतः ।ग्रीष्मश्च वृषयुग्मस्थे वर्षा कर्कहरौ स्थिते ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रीष्म ऊष्मागमस्त्र्यूष्मा स्यादुष्णोपगमः पुनः ।घनार्थादत्ययः पुंसि स्त्रियां स्याच्छरदा शरत् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रीष्मो निदाघो दीर्घाहा ऊष्मा स्यादूष्म ऊष्मकः ।उष्णोपगम उष्णश्च घर्मा पुंसि तपश्च सः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिधानशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । संवत्सराभिधायिनां शब्दानां संवत्सरपर्यायाणां च । गिर्यादिपर्यायाणां च । पुंयोगः स्यादित्यर्थः । तद्यथा अयं संवत्सरः हायनोऽब्द इत्यादि । अयं गिरिः पर्वतः धरः शैल इत्यादि । मासाभिधायिनाम् । अयं मासः द्विपक्षः । मासविशेषोऽपि अयं चैत्रः वैशाखः ज्येष्ठः आषाढ इत्यादि । अर्णववाचिनाम् । अयमर्णवः समुद्रः सागरः पारावारः सरित्पतिरित्यादि । अयमृतुः वसन्तः ग्रीष्मः ।देववाचिनाम् । देवः सुरः । असुरवाचिनाम् । असुरः दैत्यः । शराभिधायिनाम् । शरः काण्डः । अयमसिः खड्गः मण्डलाग्रः । अयं पङ्कः कर्दमः जम्बालः । अयमरिः शत्रुः वैरी रिपुः विपक्ष इत्यादि ।भाष्कच्छुकशारज्ज्विष्टकाश्च नित्यं स्त्रि[स्त्री]यामीषिका च ।विद्युद्दिग्भूम्यभिधानं वल्ली सरितां च विज्ञेयम् ॥ ३१ ॥
metre not recognised
संवत्सरपुंहायनपुंअब्दपुंगिरिपुंपर्वतपुंधरपुंशैलपुंमासपुंचैत्रपुंवैशाखपुंज्येष्ठपुंआषाधपुंअर्णवपुंसमुद्रपुंसागरपुंपारावारपुंसरित्पतिपुंऋतुपुंवसन्तपुंग्रीष्मपुंदेवपुंसुरपुंअसुरपुंदैत्यपुंशरपुंकाण्डपुंअसिपुंखड्गपुंमण्डलाग्रपुंपङ्कपुंकर्दमपुंजम्बालपुंअरिपुंशत्रुपुंवैरिन्पुंरिपुपुंविपक्षपुंभास्स्त्रीकच्छुस्त्रीकशास्त्रीरज्जुस्त्रीइष्टकास्त्रीईषिकास्त्रीविद्युत्स्त्रीदिश्स्त्रीभूमिस्त्रीवल्लीस्त्रीसरित्स्त्री
genderपुंmasc.
वसन्तः पुष्पकालेष्यौ सुरभिश्च बलाङ्गकः ।उष्णागमो निदाघोष्णौ तपो ग्रीष्मोष्मकावपि ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संवत्सरो युगः कल्पं कालस्येत्यादयो भिदाः ।वसन्तग्रीष्मवर्षाश्च शरद्धेमन्त एव च ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्ण ऊष्मायणो ग्रीष्मः पद्म उष्णागमस्तपः ।आखोरचैव वर्षा तु मेघागमस्तपात्ययः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हेमन्तः शिशिरश्चैव वसन्तो ग्रीष्म एव च ।वर्षा शरच्च संप्रोक्त ऋतुः षट्संख्यकः पुमान् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वसन्तः सुरभिः पुष्पसमयो मधुरित्यपि ।ग्रीष्मे शुचिनिदाघोष्णतपोष्णोपगमा अपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कङ्केलिश्चूतशाखी करपरिमिलनाच्चम्पकः शीथुरागात्संलापात्कर्णिकारो वदनमधुरसासेकतः केसरोऽपि ।निदाघ उष्णको ग्रीष्म उष्ण ऊष्मागमस्तपः ॥ २५६ ॥
स्रग्धराtwo metres in one verse
genderपुंmasc.
मध्यमो हारितो नेरी यौनिकः स्वेदचूषकः ।खरः स्वरिंगणोऽथासौ ग्रीष्मो झंझानिलोऽनिलः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पकालोऽपीध्ममस्त्री ग्रीष्मस्त्वाखोर ऊष्मकः ।शुचिरुष्णागमः पात्म उष्ण ऊष्माप्यथ क्षरी ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रीष्म as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश निदाघनिदाघः कथितो ग्रीष्मे उष्णस्वेदाम्भसोरपि । परिघो रवीन्दुयोगे स्याद्घाते शस्त्राकुले त्रिषु ॥ Dharaṇikośa 4.2.3
- धरणिकोश शुचिशुचिरग्नौ सिते ग्रीष्मे शुद्धेऽनुपहतेऽपि च । उपधाशुद्धसचिवे शृङ्गाराषाढयोरपि ॥ Dharaṇikośa 5.3.1
- धरणिकोश उष्णघृणा कृपा जुगुप्सा च तृष्णा लिप्सापिपासयोः । कर्णौ श्रवणराधेयावुष्णौ ग्रीष्मातपौ स्मृतौ ॥ Dharaṇikośa 14.1.2
- धरणिकोश घर्मधर्मः स्वेदाम्भसि ग्रीष्मे उष्णे स्यादातपेऽपि च । गुल्मः स्याद्विटपे घट्टे रोगसैन्यविशेषयोः ॥ Dharaṇikośa 24.2.7
- कोषकल्पतरु उष्णकस्याद्दीर्घसूत्रे त्रिषु सुस्थिते च ग्रीष्मे पुमानुष्णक आतुरे तु । क्षिप्रक्रिये चाप्यथ[?]र्क्कुकः स्या- न्ना गन्धकुट्यामवकाशके च ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.98
- कोषकल्पतरु शुचिउरुबूके चञ्चुर्ना पक्ष्यङ्गे स्त्री शुचिस्तु रागे स्यात् । नाषाढे शृङ्गारे मन्त्रिणि शुद्धेऽनले ग्रीष्मे ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.5.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊष्मन्उत्सो व्योम्न्यम्बुधौ कूपे जलाधारान्तरेऽपि च । ऊष्मा त्वौष्ण्यगुणे ग्रीष्मे बाष्पे शषसहेषु च ॥ १६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप घर्मभारवाहकभेदे च वृद्धनाभौ च गोण्डवाक् । घर्मः स्वेदजले ग्रीष्म उष्णे दिवस आतपे ॥ ४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप उष्णईशाने नृस्त्रियोरीशा भवेत् स्वामिनि तु त्रिषु । उष्णः पुंसि हुताशे स्याद् ग्रीष्मे शिग्रुमहीरुहे ॥ ९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.91
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुचिउपधाशुद्धसचिवे ग्रीष्मे चापाढमासि च । त्रि तु शुद्धेऽनुपहते शुक्ले शुक्तिः पुनः स्त्रियाम् ॥ १३९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1395
- नानार्थार्णवसंक्षेप तपनतपनस्तु पुमानग्नौ सूर्ये च नरकान्तरे । भल्लातकतरौ ग्रीष्मे क्लीबलिङ्गं तु मन्वते ॥ ८२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.824
- परमानन्दीयनाममाला शुचिशङ्खोऽसुरे निधौ कम्बौ शुचिर्ग्रीष्मेऽनले सिते । शृङ्गारे मासभेदे च शोणो रक्ते हये नदे ॥ ३५४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.25.354
- शब्दरत्नावली शुचिशुचिः ग्रीष्मसिताषाटज्यैष्ठशृङ्गारवह्निषु । शुद्धमन्त्रिणि शुद्धे वा तथानुपहते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.6.10
- शब्दरत्नावली घर्मवस्त्रवेश्मामलक्येलावनीस्तम्बेषु च स्त्रियाम् । घर्मो ग्रीष्मातपोष्णेषु स्वेदाम्भसि भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.9
- शब्दरत्नाकर निदाघवारणापाङ्गदेशे स्यान्निर्याणं निर्गमे मृतौ । निदाघ ऊष्मणि ग्रीष्मे स्वेदे तापे च घर्मवत् ॥ २११६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2116
- त्रिकाण्डशेष शुचिस्वल्पेऽपि सारिकायां च वचा ग्रीष्मानलौ शुचिः । सूची नृत्यप्रभेदे च व्यधनीशिखयोरपि ॥ ७९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.79
- वैजयन्ती ऊष्मन्ग्रीष्मोष्णबाष्पा ऊष्माण ऊर्जावुत्साहकार्तिकौ । ऋषिस्तु वेदे भृग्वादौ ज्ञानवृद्धे दिगंबरे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 6.1.9
- वैजयन्ती तपनतपनो भास्करे ग्रीष्मे त्रिदिवो व्योम्नि दिव्यपि । त्रिशंकू तार्क्ष्यमार्जारौ त्रिधामा केशवेऽनले ॥ २९ ॥ Vaijayantī 7.1.29
- वैजयन्ती निदाघनिदाघ ऊष्मणि ग्रीष्मे स्वेदे घर्मस्तु तेषु च । आतपे च दिने चाथ वरुणे यादसांपतिः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 8.1.57