वृन्द
vṛndaक्ली · neut.In 14 kośas: 14 synonym verses, 41 as a meaning of another word.
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयःसंदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकंवृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
समूहे निवहव्यूहसंदोहविसरव्रजाः ।स्तोमौघनिकरव्रातवारसङ्घातसञ्चयाः ॥ ३९ ॥समुदायः समुदयः समवायश्चयो गणः ।स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः,समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
जातं चापि च जालं च पेटकं काण्डमस्त्रियाम् ।पटली संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वृन्दतुन्दपदानां च निम्नस्य शिल्पतल्पयोः ।पुष्पान्तरीपकूर्माणां त्रिविष्टपपरीपयोः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
निकुरम्बं वृन्द-जाल-जात-पेटकमन्तिमे ।चक्रमस्त्री चक्रवालं मण्डलं पटलं न ना ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वृन्दं [श्वा]पदमत्थ(?)दं च विरुदं चाच्छोद-तुन्दाङ्गदंगोर्दं गोद-कुसीद-मेद-कुसिदं तद्वत्ककुत्स्या*तम् ।आनद्धं मुरजादिकेषु तिमिरेऽन्धं वृद्धमप्यद्रिजे-ऽवष्टब्धं च महौषधं निगदितं तुल्यें ऽशकेऽर्धं तथा ॥ १ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
एते स्त्रियां भवन्ति । इयं मथुरा नगरी । तनुः शरीरम् । तनूस्तदेव । वर्त्तिनी काष्ठोद्भवं शब्दसाधनम् । सूची मूलं पापस्य । यवागूः अन्नविकारः । वर्णिः सर्णिः । निकाशा कर्षविकारः । शर्करा गुडविकारः । तर्कः पुंसि भवति । अयं तर्क ऊहः । चशब्दः पादपूरणे ।बन्धुरविषाणयोस्त्रिकं भवेत्प[ल्प]ल्वलं तृतीयं स्यात् ।शकटोशीरकुतूहलशराववृन्दानि जानीहि ॥ ८३ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
समूहः प्रकरः संघो निकरौघव्रजा अपि ।संघातो मण्डलं चक्रवालं वृन्दकदम्बके ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वृन्तं शीताश्मन्तभूतानि वार्त्तंतूस्तं तुन्दं गोदमुक्थं कुशीदम् ।वृन्दाच्छोदे शिल्पतल्पास्पदानिवाहित्थं स्यात्कूर्परूपे पदं च ॥ ९१ ॥
शालिनी
genderक्लीneut.
यमलं मिथुनं द्वैतं त्रयं च त्रितयं त्रयी ।समूहो निवहो व्यूहो वृन्दं चक्रं कदम्बकम् ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्रवालश्चयश्चक्रं जातं जालं च मण्डलम् ।निवहो विसरो चारो व्रातो वृन्दं तथा व्रजेः ॥ २५६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबे तु वृन्द-पटल-मण्डलानि कदम्बकम् ।गणः समुदयो जालं जातञ्च निकुरम्बकम् ।समवायः संहतिः स्त्री विज्ञेयाः पञ्चविंशति ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अयुनं प्रयुतं कोटिरर्वुदो वृन्द इत्यपि ।अथ खर्वो निखर्वश्च शङ्खः पद्मश्च सागरः ।अन्त्यो मध्यः परार्धञ्च संख्या निगदिताः क्रमात् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृन्द as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पेटकपेटकस्त्रिषु वृन्देऽपि गुरौ देश्ये च देशिकः । Amarakośa 3.3.30
- नामलिङ्गानुशासनम् वार्धकस्यात्कल्लोलेऽप्युत्कलिका वार्धकं भाववृन्दयोः ॥ Amarakośa 3.3.33
- नामलिङ्गानुशासनम् पूगपतङ्गौ पक्षिसूर्यौ च पूगः क्रमुकवृन्दयोः । Amarakośa 3.3.41
- नामलिङ्गानुशासनम् ओघपरिघः परिघातेऽस्त्रेऽप्योघो वृन्देऽम्भसां रये । Amarakośa 3.3.53
- नामलिङ्गानुशासनम् ग्रामशब्दादिपूर्वो वृन्देऽपि ग्रामः क्रान्तौ च विक्रमः । Amarakośa 3.3.268
- नामलिङ्गानुशासनम् स्तोमस्तोमः स्तोत्रेऽध्वरे वृन्दे जिह्मस्तु कुटिलेऽलसे ॥ १४१ ॥ Amarakośa 3.3.141
- नामलिङ्गानुशासनम् व्यूहव्यूहो वृन्देऽप्यहिर्वृत्रेऽप्यग्नीन्द्वर्कास्तमोपहाः ॥ २३९ ॥ Amarakośa 3.3.239
- धरणिकोश पूगदुर्गमगम्यं दुर्गोमा रोगः कुष्ठे गदेऽपि च । त्यागो दाने परित्यागे पूगः क्रमुकवृन्दयोः ॥ Dharaṇikośa 3.1.2
- धरणिकोश ओघओघो वृन्दे पयोवेगे वाद्यभेदः परम्परा । अङ्घ्रिः स्याज्जन्तुचरणे मूले चापि महीरुहाम् ॥ Dharaṇikośa 4.2.1
- धरणिकोश काण्डकाण्डं चावसरे बाणे नाले स्कन्धे च शाखिनाम् । स्तम्बे रहसि वृन्दे च गर्ह्यपानीययोरपि ॥ Dharaṇikośa 12.2.1
- धरणिकोश ग्रामग्रामः संवसथे ज्ञेयो वृन्दे शब्दादिपूर्वकः । ग्रामो गीतस्वरे चैव संपूर्वः संयुगः स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 24.3.4
- धरणिकोश चयक्षयौ निलयकल्पान्तौ क्षयोऽपचयरोगयोः । चयस्त्वाचयने वृन्दे प्राकारे मूलबन्धने ॥ Dharaṇikośa 25.2.7
- धरणिकोश वारवारस्त्ववसरे वृन्दे द्वारे सूर्यादिवासरे । सुराश्रयणकं वारो वारी घटीभबन्धनी ॥ Dharaṇikośa 26.3.22
- धरणिकोश जालसालः सर्जतरौ वापि सर्गप्राकारयोरपि । जालं गवाक्षयानाये दन्ते वृन्दे च कोरके ॥ Dharaṇikośa 27.2.13
- कल्पद्रुकोशः पिण्डश्रोण्यौषध्योः कटो मोहे भ्रमः कुम्भो घटेऽपि च । वृन्दागोलकयोः पिण्डः स्फुलिङ्गलेशयोः कणः ॥ १११ ॥ Kalpadrukośa 3.5.111
- कोषकल्पतरु मुष्कघट्टादिदेये दुहितुश्च पत्युः स्याद्बन्धके शुल्कमपि स्त्रियां न । मुष्कोऽण्डकोशे तुरगादिमाने स्त्रियां न वृन्देऽपि स मोक्षवृक्षे ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.1.10
- कोषकल्पतरु पूगविष्कम्भकादौ वपुषः स्थिरत्वे रोगस्तु कुष्ठौषध आमये च । वेगो महाकालफले प्रवाहे प्लवे च पूगः क्रमुके च वृन्दे । चङ्गस्तु दक्षे रुचिरेऽन्यलिङ्गो- ऽथेङ्गोऽद्भुतज्ञानस[263a]मिङ्गितेषु । स्याज्जङ्गमे चाथ कृपाणभेद- जङ्घाखनित्रेष्वपि टङ्गमस्त्री ॥ ९३ ॥ Koṣakalpataru 6.3.93
- कोषकल्पतरु कदम्बसिद्धार्थके नीपतरौ कदम्बो वृन्देऽन्तिमे बाणकदम्बयोस्तु । पुमान्कलम्बो वनिता तु शाके कादम्ब उक्तः कलहंसबाणे ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.24.32
- कोषकल्पतरु समुदयपरिधायोऽम्भःस्थाने परिच्छदे स्यान्नितम्बे च । समुदय आजौ वृन्दे समुपक्रमवाचकश्चापि । प्रतिश्रयस्त्वाश्रयसंसदोः स्या- त्समुच्छ्रयस्तूच्छ्रयके विरोधे । हिरण्मयः स्यादिह लोकधातौ विशेष्यवद्धेममये प्रदिष्टः ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.26.82
- कोषकल्पतरु समुदायशीते त्ववश्यायमुशन्ति गर्वे वृन्दे च युद्धे समुदाय उक्तः । स्यात्संपरायः समरे विपत्तौ तथायतौ चाथ निरामयः स्यात् ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.83
- कोषकल्पतरु पक्षदेहाङ्गचुल्लीविलयोः पतत्रे नृपद्विपे मित्रसहाययोश्च । बलेऽथ केशादिपरः स वृन्दे लक्षं शरव्ये षणि(?)कैतवेऽस्त्री ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षेत्रक्षेत्रं पृथिव्यामाकाशे शरीरे योनिवृन्दयोः । केदारदारागारेषु नक्षत्रे पुरि राशिषु ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप घटावृन्दमात्रे परे दोहपात्रभेदे तु सा घटी । तैलादिभाजने स्वल्पकाले नाडिद्वयात्मके ॥ ३८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.385
- नानार्थार्णवसंक्षेप जालजवी वेगवति त्रिः स्याद् द्वे तु वातप्रमीमृगे । जालं गवाक्षभेदे क्ली पुष्पक्षारकवृन्दयोः ॥ ४७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.471
- नानार्थार्णवसंक्षेप महत्त्रिरेष्ट्रज्ञातृविद्वत्सु महत् तु क्लीबवारिणोः । राज्ये वृन्दे च पूज्ये तु त्रि बृहत्यपि ना पुनः ॥ ९६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.968
- नानार्थार्णवसंक्षेप पेटकउलूके पेचिका तु स्त्री पिङ्गलासंज्ञपक्षिणि । पेटकस्तु द्वयोर्वृन्दे पिटके तु पुमानयम् ॥ १२१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1213
- परमानन्दीयनाममाला घनघनो जलधरे वृन्दे बहुले वादिभिद्यपि ॥ १७१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.10.171
- परमानन्दीयनाममाला चक्रचण्डी शिवस्त्रियां चण्डा शङ्खपुष्पा निगद्यते । चक्रं राष्ट्रे बले वृन्दे जलावर्तरथाङ्गयोः ॥ १७६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.176
- परमानन्दीयनाममाला पूगपौषं युद्धे क्षणे पौषो मासभेदेऽपि सम्मतः । पूगं वृन्दे फले पूग्याः पयो दुग्धे जलेऽपि च ॥ २९७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.297
- शब्दरत्नावली मुष्कमुष्कोऽण्डकोषे वृन्दे च मोक्षकाख्ये महीरुहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.17
- शब्दरत्नावली ओघऔघो वृन्दे नीरवेगे द्रुते नृत्योपदेशके । मघा नक्षत्रभेदे स्यात् मघी धान्यविशेषके ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.3
- शब्दरत्नावली गणगणश्च प्रमथे वृन्दे संख्यायां सैनिकेऽपि च । गुणः सूत्रे चाप्रधाने मौर्व्वी त्यागवटीषु च ॥ कषादिशौर्यगन्धादिसत्त्वाद्यावृत्तिरज्जुषु । शुक्लादावपि पुंसि स्याद् गेष्णुर्ना गायने नटे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.8
- शब्दरत्नावली चयगृहासक्तमृगादौ ना चास्वैरिपक्षयोस्त्रिषु । गेयं गानेन गेयो ना? गातव्ये गायने त्रिषु ॥ गोप्यो ना चेटिकापुत्रे रक्षणीये तु वाच्यवत् । चव्या स्त्री तु वचायां स्याच्चविकेतु नपुंसकम् ॥ चयः समाहृतौ वृन्दे प्राकारमूलबन्धने । चित्या स्मृता चितौ स्त्री तु चित्यं नृतकचित्यके ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.13
- शब्दरत्नावली अग्रअराऽन्यवत् शीघ्रगे स्यात्क्लीबं चक्राङ्गशीघ्रयोः । अग्रमालम्बने वृन्दे परिमाणे पलस्य च ॥ पुरस्तादुपरिप्रान्ते एकाग्रे च नपुंसकम् । अतिरिक्ते प्रधाने च प्रमाणे चाभिधेयवत् ॥ अस्त्रं चापे प्रहरणे कृपाणे च नपुंसकम् । अभ्रं धातुभिदि स्वर्णे गगने स्याद्घनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.3
- शब्दरत्नावली प्रकरप्रकरः पुंसि वृन्दे च विकीर्णकुसुमेऽपि च । न द्वयोर्जोङ्गके स्त्री च नाहाङ्गे चत्वरक्षितौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.84
- शब्दरत्नावली परिकरनीलाम्बरो रौहिणेये राक्षसे च शनैश्चरे । परिकरः समारम्भे पर्यङ्कवृन्दयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.131
- शब्दरत्नावली व्यतिकरव्यवहारः स्थितौ न्याये वृक्षभेदे पणेऽपि च । भवेद्व्यतिकरो वृन्दे व्यसनव्यतिषङ्गयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.143
- शब्दरत्नावली व्यूहव्यूहस्तु बलविन्यासे तर्के निर्माणवृन्दयोः । सहं बले स्यादस्त्री तु क्षमे चाप्यभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.13
- शब्दरत्नाकर मण्डलमण्डलं त्रिषु बिम्बे स्याद् वृन्दे द्वादशराजके । प्रतिबिम्बे कुष्ठरोगे ग्रामौघ उपसूर्यके ॥ २१४४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2144
- त्रिकाण्डशेष पेटकनालीकौ पद्मनाराचौ वृन्देऽपि पेटकोऽस्त्रियाम् । सौभाग्येऽपि पताका स्यात्पङ्कोऽस्त्री कर्दमांहसोः ॥ २९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.29
- त्रिकाण्डशेष कदम्बगजे ग्रीवालके कम्बुः कलम्बः शरनालयोः । वृन्दे कदम्बं नीपे ना कादम्बौ शरपक्षिणौ ॥ २८१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.281