चित्त
cittaक्ली · neut.In 18 kośas: 16 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तं तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसं मनः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चेतश्चित्तं मनः स्वान्तं हृदयं मानसं समम् ।एकायनं तथैकाग्रमेकतानं च तद्गतम् ॥ ५३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रियां समष्टिः पृथगात्मत्वे… ।… चित्तं तु हृदयं च हृत् ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तेऽन्तः[3b]करणं मनोऽपि हृदयं हृच्चेतसी मानसम्स्वान्तं गूढपथोच्चलेऽलिगु तथाऽतश्चान्तरस्थोऽव्यये ।संकल्पो नरि मानमानसकृती चित्तस्थिरत्वं समा-धानं स्यादवधानवन्नरि मनस्कारो हृतं भोगवत् ॥ ३० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चित्तं नेत्रं रसना श्रोत्रं त्वग्गन्धज्ञाधीन्द्रियं चैतत् ।पाणिः पादः पायुरुपस्थो वागिति कर्मेन्द्रियगण उक्तः ॥ २५ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं कललो गर्भाशयः । कफः श्लेष्मा । पूयः शोणितविकारः । कुल्माषः सस्यजातिः । कल्कः सर्षापादीनां चूर्णम् । कल्पः कालपरिमाणम् । गेहं गृहम् । मखो यज्ञः । लौहित्यो नदविशेषः । झर्झरो वादित्रविशेषः । पुङ्खः शरस्य । चषालो यूपाग्रम् । कटाहो लोहभाजनम् ।मत्स्यो मीनः ।शवपलकतल्पसद्मबलिशामिशनिमित्तपित्तचित्तानि ।किल्बिषवृजिनानि तथा नपुंसके पीठपापे च ॥ ५९ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
स्वान्तमास्वनितं चित्तं चेतोऽन्तःकरणं मनः ।हृदयं विशिखाऽकूतं मारस्तत्रोद्भवो मतः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हृदन्तःकरणं चेतश्चित्तं स्वान्तं तथोच्चलम् ।संकल्पः स्यान्मनःकर्म सुखं निर्वृतिशर्मणी ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तं चेतो मनः स्वान्तं तालुः काकुदतालुके ।मध्योऽवलग्नं क्षीणाङ्गं नाभिर्नालपयोरुहम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वान्तं चित्तं मनश्चेतो मानसं हृदयं च तत् ।अन्तःकरणमप्यस्य संकल्पश्च मनोरथः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मनोऽन्तःकरणं स्वान्तं हृच्चेतो हृदयं तथा ।उच्चलं मानसं चित्तं गूढपथमतिन्द्रियम् ॥ २४८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ढ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
हृन्मानसं मनः स्वान्तं चेतश्चित्तमनङ्गकम् ।अङ्गञ्च हृदयञ्चेति मनःपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुः सान्तं च षण् आयुरुदन्तः पुंसि चोच्यते ।हृद्धृदयं चित्तं चेतो मनो मानसमित्यपि ॥ ३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 षण् (wrong syllable); pāda 3, syllable 2 द्धृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चेतश्चित्तं हृदयमनसी स्वान्तहृन्मानसानिप्रज्ञा बुद्धिः प्रतिपदुपलब्धिः प्रतीतिर्मनीषा ।दृष्टिः संविच्चिदपि धिषणा चेतना शेमुषी धी-र्ज्ञप्तिः प्रेक्षा मतिरपि गतव्यापिनी धीः स्मृतिः स्यात् ॥ २६४ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderक्लीneut.
रीडावमाननावज्ञाप्यवहेलमसूर्क्षणम् ।उच्चलं मानसं चेतश्चित्तमुच्चलितं मनः ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्त as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तुरगनिःसङ्गौ संहतोत्सृष्टावाशुगो बाणवातयोः । तुरगो घोटके चित्ते विहगाः पक्षिणो ग्रहाः ॥ Dharaṇikośa 3.1.6
- धरणिकोश आत्मन्आत्मा कलेवरे यत्ने स्वभावे परमात्मनि । चित्ते धृतौ च बुद्धौ च परव्यावर्तनेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 19.3.8
- धरणिकोश हृदयआदित्यौ सुरमार्तण्डौ भ्रातृव्यौ भ्रातृजद्विषौ । व्यवायः सुरते शुद्धौ हृदयं चित्तवक्षसोः ॥ Dharaṇikośa 25.1.13
- कोषकल्पतरु तुरगप्रियङ्गुरुक्ता फलिनी कणा च कङ्गुस्तथा रक्तकसर्षपेऽपि । नीलङ्गुरुक्तः कृमिभम्भराल्यो- रश्वे तु चित्ते तुरगस्तुरंगः ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.3.26
- कोषकल्पतरु कन्तुपान्थेऽन्यवद्रोषिणि पुंसि कन्तु- श्चित्ते स्मरेऽथो मनुजेऽपि मन्तुः । प्रजापतावागसि चाथ जन्तु- [287b]र्न स्त्री कृमौ प्राणिनि च प्रदिष्टः ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.16.20
- कोषकल्पतरु छन्दस्यात्सूरणेऽस्त्री नवसस्यमूले छन्दस्तु नाऽऽकूतहृदोश्च चित्ते । वश्ये नरौ( ? )चाथ तुरीयभा[4b]ग- प्रत्यन्तशैले चरणे मयूखे ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.19.22
- कोषकल्पतरु मनस्छन्दो यदृच्छाचरणे च पद्य- भेदेऽप्यदन्तस्तु पुमान्समार्थः । एनोऽपराधे कलुषे मन[89b]स्तु चित्ते धियां पुंसि भवेन्न रोदः ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 6.31.100
- नानार्थार्णवसंक्षेप हृद्अथ क्लीबे खमाकाशे स्वर्गे छिद्रे गृहेऽभ्रके । नक्षत्रेन्द्रिययोर्ब्रह्मण्यथ हृच्चित्तवक्षसोः ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.3.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप लिङ्गुलेशे कालविशेषे च काष्ठाया द्विगुणेऽथ सः । लिङ्गुर्गोत्रान्तरे मस्तौ चित्ते लेपस्तु भोजने ॥ १०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.105
- नानार्थार्णवसंक्षेप मानसचित्ते हैमवते चापि सरोभेदेऽपि यज्वनाम् । प्रसिद्धे स्तोत्रभेदेऽपि यज्ञगे मनसः पुनः ॥ १४१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1414
- नानार्थार्णवसंक्षेप उन्मिषितक्लीबं तून्मेषणे क्ली तु चित्त उत्कलितं त्रिषु । उत्कम्पितेऽथोत्तराङ्गं द्वारस्योपरिदारुणि ॥ ११४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.114
- नानार्थार्णवसंक्षेप संस्पर्शनहंसे द्वयोरल्पीभूते पुनस्त्रिरथ पावके । संस्पर्शनो ना चित्ते क्ली क्ली तु सन्निहितं रवेः ॥ ६४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.640
- परमानन्दीयनाममाला आत्मन्बुद्धौ चित्ते धृतावार्या दुर्गामात्रोस्तथैव च । आजिर्युद्धे समक्ष्मायामाधिर्मानसवेदना ॥ ५३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.53
- परमानन्दीयनाममाला जठरफेरौ पाशिन्यथाख्यातो जीमूतो गिरिमेघयोः । जठरं तु कठोरे स्याच्चित्ते कुक्षौ दुमान्तरे ॥ २०७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.207
- शब्दरत्नावली तुरङ्गसुनीतौ धर्मकामार्थे सत्त्वरजस्तमस्यपि । तुरङ्गी चाश्वगन्धायां तुरङ्गो हयचित्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.37
- शब्दरत्नावली स्वान्तसातिर्दानेऽवसाने च स्वान्तं गह्वरचित्तयोः । स्थितमूर्द्धे गत्यभावप्रतिज्ञाते च निश्चिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.64
- शब्दरत्नावली हृद्स्वादुर्मिष्टे मनोज्ञे च सूदो व्यञ्जने पाचके । स्वेदो घर्मस्वेदनयो हृत्क्लीबं चित्तबुक्कयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.8
- शब्दरत्नावली मानसमहः क्लीबमुत्सवे स्यात्तेजस्यपि नपुंसकम् । मानसं चित्तसरसो रभसं हर्षवेगयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.28
- शब्दार्णव हृदयहृदयं जीविते चित्ते वक्षस्याकूतहृद्ययोः ॥ २२० ॥ Śabdārṇava 220
- वैजयन्ती विशिखविशिखा तु खनित्री च क्ली चित्ते ना त्वसौ शरे । विमानोऽस्त्री देवयाने सप्तभूमे च सद्मनि ॥ ८१ ॥ Vaijayantī 7.5.81
- वैजयन्ती ककाश्चित्तात्मार्कधीधातृवाता मूर्ध्नि सुखेऽप्सु कम् ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 8.5.36